آیا ممکن است یک سازمان تمام سیستمهای امنیتی خود را بهدرستی پیادهسازی کرده باشد، اما از طریق نرمافزاری که به آن اعتماد دارد مورد حمله قرار بگیرد؟ پاسخ مثبت است.
در دنیای امنیت سایبری، مهاجمان همیشه مستقیماً سازمان هدف را مورد حمله قرار نمیدهند. گاهی آنها شرکتهای تأمینکننده نرمافزار، ارائهدهندگان خدمات یا ابزارهای مورد استفاده سازمان را هدف قرار میدهند تا از طریق آنها به قربانی اصلی دسترسی پیدا کنند.
این روش با نام Supply Chain Attack یا حمله زنجیره تأمین شناخته میشود. در این مقاله بررسی میکنیم این حمله چیست، چگونه انجام میشود، چه خطراتی دارد و چطور میتوان از سازمانها در برابر آن محافظت کرد.
حمله Supply Chain Attack چیست؟
حمله زنجیره تأمین زمانی اتفاق میافتد که مهاجم بهجای حمله مستقیم به هدف اصلی، یکی از اجزای زنجیره تأمین آن را مورد سوءاستفاده قرار دهد.
این زنجیره میتواند شامل موارد زیر باشد:
برای مثال، تصور کنید یک سازمان از نرمافزاری معتبر استفاده میکند و آن نرمافزار بهصورت خودکار بهروزرسانی دریافت میکند. اگر مهاجم بتواند زیرساخت انتشار بهروزرسانی را آلوده کند، ممکن است نسخه مخربی از نرمافزار به دست کاربران برسد.
در این شرایط، قربانی تصور میکند در حال نصب یک بهروزرسانی رسمی است، درحالیکه ممکن است کد مخربی نیز همراه آن دریافت کند.
حمله زنجیره تأمین چگونه انجام میشود؟
مهاجمان برای اجرای این حمله از روشهای مختلفی استفاده میکنند. روند کلی ممکن است شامل مراحل زیر باشد:
۱. شناسایی زنجیره تأمین هدف
مهاجم ابتدا بررسی میکند سازمان موردنظر از چه نرمافزارها، سرویسها و تأمینکنندگانی استفاده میکند.
هدف پیدا کردن بخشی از زنجیره است که امنیت ضعیفتری دارد یا دسترسی مناسبی به سازمان اصلی فراهم میکند.
۲. نفوذ به تأمینکننده
در مرحله بعد، مهاجم تلاش میکند به یکی از تأمینکنندگان نفوذ کند. این کار ممکن است از طریق سرقت اطلاعات ورود، آسیبپذیری نرمافزاری یا دسترسی غیرمجاز به زیرساخت توسعه انجام شود.
۳. دستکاری محصول یا سرویس
پس از دسترسی، مهاجم ممکن است کد مخرب را وارد نرمافزار، کتابخانه، فرایند ساخت یا بسته بهروزرسانی کند.
در برخی حملات، تغییرات بهاندازهای محدود هستند که تشخیص آنها در بررسیهای معمول دشوار میشود.
۴. انتشار آلودگی به کاربران
نسخه دستکاریشده از طریق کانال رسمی یا مورد اعتماد توزیع میشود.
از آنجا که کاربران به تأمینکننده اعتماد دارند، ممکن است بدون شک بهروزرسانی را نصب کنند.
۵. اجرای فعالیت مخرب
پس از ورود کد مخرب به محیط هدف، مهاجم ممکن است تلاش کند اطلاعات جمعآوری کند، دسترسی بیشتری به دست آورد یا ارتباطی با زیرساخت فرماندهی و کنترل برقرار کند.
البته نوع فعالیت مهاجم به هدف حمله و سطح دسترسی بهدستآمده بستگی دارد.
انواع حملات زنجیره تأمین
حمله Supply Chain میتواند بخشهای مختلفی از فرایند تولید و ارائه فناوری را هدف قرار دهد.
۱. حمله به زنجیره تأمین نرمافزار
در این روش، مهاجم نرمافزار یا یکی از اجزای آن را دستکاری میکند.
برای مثال، ممکن است یک کتابخانه برنامهنویسی آلوده شود و برنامههایی که از آن استفاده میکنند نیز در معرض خطر قرار بگیرند.
۲. حمله به وابستگیهای نرمافزاری
بسیاری از برنامهها از کتابخانهها و بستههای آماده استفاده میکنند. اگر یکی از این وابستگیها مخرب باشد یا توسط مهاجم دستکاری شود، ممکن است امنیت برنامه اصلی نیز به خطر بیفتد.
این موضوع بهخصوص در پروژههای متنباز اهمیت دارد؛ زیرا تعداد زیادی از برنامهها به بستههای شخص ثالث وابسته هستند.
۳. حمله به فرایند توسعه و ساخت نرمافزار
در این سناریو، مهاجم زیرساختهایی مانند سیستمهای CI/CD، مخازن کد یا ابزارهای ساخت نرمافزار را هدف قرار میدهد.
اگر مهاجم بتواند در این مرحله تغییرات مخرب ایجاد کند، ممکن است کد آلوده در نسخه نهایی محصول قرار بگیرد.
۴. حمله به تأمینکنندگان خدمات
گاهی هدف مهاجم شرکتهایی هستند که خدمات فناوری اطلاعات، مدیریت شبکه یا پشتیبانی فنی ارائه میدهند.
از آنجا که این شرکتها ممکن است به چندین سازمان دسترسی داشته باشند، نفوذ به آنها میتواند دامنه خسارت را افزایش دهد.
نمونههای معروف حملات Supply Chain
برخی حوادث امنیتی نشان دادهاند که حملات زنجیره تأمین میتوانند تأثیر بسیار گستردهای داشته باشند.
حمله SolarWinds
یکی از شناختهشدهترین نمونهها، حمله به زنجیره تأمین نرمافزار SolarWinds در سال ۲۰۲۰ بود.
در این حادثه، فرایند انتشار بهروزرسانی نرمافزار Orion دستکاری شد و نسخههای آلوده در اختیار برخی مشتریان قرار گرفتند.
این اتفاق نشان داد حتی نرمافزارهای معتبر نیز ممکن است به کانالی برای انتشار حملات سایبری تبدیل شوند.
حمله به کتابخانه event-stream
در سال ۲۰۱۸، بسته محبوب event-stream در اکوسیستم npm مورد سوءاستفاده قرار گرفت. مهاجم با دستکاری وابستگی این بسته تلاش کرد کد مخرب را به کاربران خاصی از آن برساند.
این نمونه اهمیت بررسی امنیت وابستگیهای نرمافزاری را بهخوبی نشان میدهد.
نشانههای احتمالی حمله زنجیره تأمین
شناسایی این حملات ممکن است دشوار باشد؛ زیرا فعالیت مخرب گاهی از طریق ابزارها و نرمافزارهای مورد اعتماد انجام میشود.
بااینحال، برخی نشانهها میتوانند مشکوک باشند:
هیچکدام از این موارد بهتنهایی اثباتکننده حمله نیستند و باید در کنار سایر شواهد بررسی شوند
. چگونه از حملات Supply Chain جلوگیری کنیم؟
مقابله با حملات زنجیره تأمین نیازمند مدیریت امنیت در تمام مراحل تهیه، توسعه و استفاده از نرمافزار است.
۱. بررسی اعتبار تأمینکنندگان
پیش از استفاده از نرمافزار یا خدمات یک شرکت، باید سابقه امنیتی، سیاستهای بهروزرسانی و روشهای حفاظت از اطلاعات آن بررسی شود.
سازمانها بهتر است ارزیابی امنیتی تأمینکنندگان را به بخشی از فرایند خرید و عقد قرارداد تبدیل کنند.
۲. استفاده از SBOM
یکی از راهکارهای مهم، استفاده از Software Bill of Materials یا SBOM است.
SBOM فهرستی از اجزای تشکیلدهنده یک نرمافزار ارائه میدهد و مشخص میکند برنامه از چه کتابخانهها و وابستگیهایی استفاده میکند.
با داشتن این فهرست، سازمان میتواند در صورت شناسایی آسیبپذیری در یک کتابخانه، سریعتر مشخص کند کدام نرمافزارهای آن تحت تأثیر قرار گرفتهاند.
۳. بررسی امضای دیجیتال و اصالت نرمافزار
پیش از نصب نرمافزار یا بهروزرسانی، باید اصالت آن از طریق روشهای معتبر مانند بررسی امضای دیجیتال تأیید شود.
البته امضای معتبر بهتنهایی تضمین نمیکند که نرمافزار کاملاً سالم است؛ زیرا در برخی حملات، نسخه مخرب نیز ممکن است از مسیر انتشار معتبر عبور کند.
۴. محافظت از مخازن کد و CI/CD
زیرساخت توسعه نرمافزار باید با کنترل دسترسی مناسب، احراز هویت چندمرحلهای و ثبت رویدادهای امنیتی محافظت شود.
همچنین دسترسی به کلیدهای امضا، توکنها و اطلاعات محرمانه باید محدود و مدیریتشده باشد.
۵. بررسی وابستگیهای نرمافزاری
سازمانها و توسعهدهندگان باید وابستگیهای نرمافزاری را بهصورت منظم بررسی کنند.
استفاده از ابزارهای تحلیل ترکیب نرمافزار یا SCA میتواند به شناسایی کتابخانههای آسیبپذیر، قدیمی یا مشکوک کمک کند.
۶. محدودکردن سطح دسترسی
هر نرمافزار یا سرویس باید فقط به منابعی دسترسی داشته باشد که برای عملکرد خود به آنها نیاز دارد.
اگر یک ابزار مورد استفاده سازمان آلوده شود، محدودبودن دسترسی آن میتواند دامنه خسارت را کاهش دهد.
۷. پایش مداوم رفتار نرمافزارها
پس از نصب نرمافزار نیز باید رفتار آن بررسی شود. ایجاد ارتباطات غیرعادی، دسترسی غیرمنتظره به فایلها یا اجرای فرایندهای ناشناس میتواند نشانهای برای بررسی امنیتی باشد.
اگر به حمله زنجیره تأمین مشکوک شدیم، چه کنیم؟
در صورت مشاهده نشانههای مشکوک، اقدامات زیر میتوانند به مدیریت حادثه کمک کنند:
۱. نرمافزار یا مؤلفه مشکوک را شناسایی کنید.
۲. در صورت وجود شواهد کافی، ارتباط آن را با منابع حساس محدود کنید.
۳. نسخه نصبشده را با نسخه رسمی و اطلاعات منتشرشده توسط تأمینکننده مقایسه کنید.
۴. گزارشهای امنیتی، تغییرات فایلها و ارتباطات شبکه را بررسی کنید.
۵. در صورت تأیید آلودگی، سیستمهای تحت تأثیر را طبق برنامه پاسخگویی به حادثه پاکسازی کنید.
۶. اعتبارنامهها، کلیدها و توکنهایی را که احتمال افشای آنها وجود دارد، تعویض کنید.
۷. موضوع را به تأمینکننده و تیم امنیتی سازمان گزارش دهید.
جمعبندی
در امنیت سایبری، اعتماد به یک نرمافزار نباید به معنای اعتماد بدون بررسی باشد؛ زیرا امنیت هر سازمان تا حد زیادی به امنیت ابزارها و تأمینکنندگانی وابسته است که از آنها استفاده میکند.
در دنیای امنیت سایبری، مهاجمان همیشه مستقیماً سازمان هدف را مورد حمله قرار نمیدهند. گاهی آنها شرکتهای تأمینکننده نرمافزار، ارائهدهندگان خدمات یا ابزارهای مورد استفاده سازمان را هدف قرار میدهند تا از طریق آنها به قربانی اصلی دسترسی پیدا کنند.
این روش با نام Supply Chain Attack یا حمله زنجیره تأمین شناخته میشود. در این مقاله بررسی میکنیم این حمله چیست، چگونه انجام میشود، چه خطراتی دارد و چطور میتوان از سازمانها در برابر آن محافظت کرد.
حمله Supply Chain Attack چیست؟
حمله زنجیره تأمین زمانی اتفاق میافتد که مهاجم بهجای حمله مستقیم به هدف اصلی، یکی از اجزای زنجیره تأمین آن را مورد سوءاستفاده قرار دهد.
این زنجیره میتواند شامل موارد زیر باشد:
- شرکتهای تولیدکننده نرمافزار
- کتابخانهها و بستههای برنامهنویسی
- ارائهدهندگان خدمات ابری
- شرکتهای پشتیبانی فناوری اطلاعات
- ابزارهای بهروزرسانی نرمافزار
- تأمینکنندگان سختافزار
برای مثال، تصور کنید یک سازمان از نرمافزاری معتبر استفاده میکند و آن نرمافزار بهصورت خودکار بهروزرسانی دریافت میکند. اگر مهاجم بتواند زیرساخت انتشار بهروزرسانی را آلوده کند، ممکن است نسخه مخربی از نرمافزار به دست کاربران برسد.
در این شرایط، قربانی تصور میکند در حال نصب یک بهروزرسانی رسمی است، درحالیکه ممکن است کد مخربی نیز همراه آن دریافت کند.
حمله زنجیره تأمین چگونه انجام میشود؟
مهاجمان برای اجرای این حمله از روشهای مختلفی استفاده میکنند. روند کلی ممکن است شامل مراحل زیر باشد:
۱. شناسایی زنجیره تأمین هدف
مهاجم ابتدا بررسی میکند سازمان موردنظر از چه نرمافزارها، سرویسها و تأمینکنندگانی استفاده میکند.
هدف پیدا کردن بخشی از زنجیره است که امنیت ضعیفتری دارد یا دسترسی مناسبی به سازمان اصلی فراهم میکند.
۲. نفوذ به تأمینکننده
در مرحله بعد، مهاجم تلاش میکند به یکی از تأمینکنندگان نفوذ کند. این کار ممکن است از طریق سرقت اطلاعات ورود، آسیبپذیری نرمافزاری یا دسترسی غیرمجاز به زیرساخت توسعه انجام شود.
۳. دستکاری محصول یا سرویس
پس از دسترسی، مهاجم ممکن است کد مخرب را وارد نرمافزار، کتابخانه، فرایند ساخت یا بسته بهروزرسانی کند.
در برخی حملات، تغییرات بهاندازهای محدود هستند که تشخیص آنها در بررسیهای معمول دشوار میشود.
۴. انتشار آلودگی به کاربران
نسخه دستکاریشده از طریق کانال رسمی یا مورد اعتماد توزیع میشود.
از آنجا که کاربران به تأمینکننده اعتماد دارند، ممکن است بدون شک بهروزرسانی را نصب کنند.
۵. اجرای فعالیت مخرب
پس از ورود کد مخرب به محیط هدف، مهاجم ممکن است تلاش کند اطلاعات جمعآوری کند، دسترسی بیشتری به دست آورد یا ارتباطی با زیرساخت فرماندهی و کنترل برقرار کند.
البته نوع فعالیت مهاجم به هدف حمله و سطح دسترسی بهدستآمده بستگی دارد.
انواع حملات زنجیره تأمین
حمله Supply Chain میتواند بخشهای مختلفی از فرایند تولید و ارائه فناوری را هدف قرار دهد.
۱. حمله به زنجیره تأمین نرمافزار
در این روش، مهاجم نرمافزار یا یکی از اجزای آن را دستکاری میکند.
برای مثال، ممکن است یک کتابخانه برنامهنویسی آلوده شود و برنامههایی که از آن استفاده میکنند نیز در معرض خطر قرار بگیرند.
۲. حمله به وابستگیهای نرمافزاری
بسیاری از برنامهها از کتابخانهها و بستههای آماده استفاده میکنند. اگر یکی از این وابستگیها مخرب باشد یا توسط مهاجم دستکاری شود، ممکن است امنیت برنامه اصلی نیز به خطر بیفتد.
این موضوع بهخصوص در پروژههای متنباز اهمیت دارد؛ زیرا تعداد زیادی از برنامهها به بستههای شخص ثالث وابسته هستند.
۳. حمله به فرایند توسعه و ساخت نرمافزار
در این سناریو، مهاجم زیرساختهایی مانند سیستمهای CI/CD، مخازن کد یا ابزارهای ساخت نرمافزار را هدف قرار میدهد.
اگر مهاجم بتواند در این مرحله تغییرات مخرب ایجاد کند، ممکن است کد آلوده در نسخه نهایی محصول قرار بگیرد.
۴. حمله به تأمینکنندگان خدمات
گاهی هدف مهاجم شرکتهایی هستند که خدمات فناوری اطلاعات، مدیریت شبکه یا پشتیبانی فنی ارائه میدهند.
از آنجا که این شرکتها ممکن است به چندین سازمان دسترسی داشته باشند، نفوذ به آنها میتواند دامنه خسارت را افزایش دهد.
نمونههای معروف حملات Supply Chain
برخی حوادث امنیتی نشان دادهاند که حملات زنجیره تأمین میتوانند تأثیر بسیار گستردهای داشته باشند.
حمله SolarWinds
یکی از شناختهشدهترین نمونهها، حمله به زنجیره تأمین نرمافزار SolarWinds در سال ۲۰۲۰ بود.
در این حادثه، فرایند انتشار بهروزرسانی نرمافزار Orion دستکاری شد و نسخههای آلوده در اختیار برخی مشتریان قرار گرفتند.
این اتفاق نشان داد حتی نرمافزارهای معتبر نیز ممکن است به کانالی برای انتشار حملات سایبری تبدیل شوند.
حمله به کتابخانه event-stream
در سال ۲۰۱۸، بسته محبوب event-stream در اکوسیستم npm مورد سوءاستفاده قرار گرفت. مهاجم با دستکاری وابستگی این بسته تلاش کرد کد مخرب را به کاربران خاصی از آن برساند.
این نمونه اهمیت بررسی امنیت وابستگیهای نرمافزاری را بهخوبی نشان میدهد.
نشانههای احتمالی حمله زنجیره تأمین
شناسایی این حملات ممکن است دشوار باشد؛ زیرا فعالیت مخرب گاهی از طریق ابزارها و نرمافزارهای مورد اعتماد انجام میشود.
بااینحال، برخی نشانهها میتوانند مشکوک باشند:
- مشاهده تغییرات غیرمنتظره در فایلهای نرمافزار.
- دریافت بهروزرسانی از منبع یا ناشر غیرمنتظره.
- اجرای فرایندهای ناشناس پس از نصب یک بسته نرمافزاری.
- ایجاد ارتباط شبکهای غیرعادی توسط یک نرمافزار معتبر.
- تغییرات مشکوک در مخازن کد یا فرایندهای CI/CD.
- افزایش دسترسیهای غیرضروری در حسابهای توسعهدهندگان.
- مشاهده اختلاف میان نسخه منتشرشده و کد منبع تأییدشده.
هیچکدام از این موارد بهتنهایی اثباتکننده حمله نیستند و باید در کنار سایر شواهد بررسی شوند
. چگونه از حملات Supply Chain جلوگیری کنیم؟
مقابله با حملات زنجیره تأمین نیازمند مدیریت امنیت در تمام مراحل تهیه، توسعه و استفاده از نرمافزار است.
۱. بررسی اعتبار تأمینکنندگان
پیش از استفاده از نرمافزار یا خدمات یک شرکت، باید سابقه امنیتی، سیاستهای بهروزرسانی و روشهای حفاظت از اطلاعات آن بررسی شود.
سازمانها بهتر است ارزیابی امنیتی تأمینکنندگان را به بخشی از فرایند خرید و عقد قرارداد تبدیل کنند.
۲. استفاده از SBOM
یکی از راهکارهای مهم، استفاده از Software Bill of Materials یا SBOM است.
SBOM فهرستی از اجزای تشکیلدهنده یک نرمافزار ارائه میدهد و مشخص میکند برنامه از چه کتابخانهها و وابستگیهایی استفاده میکند.
با داشتن این فهرست، سازمان میتواند در صورت شناسایی آسیبپذیری در یک کتابخانه، سریعتر مشخص کند کدام نرمافزارهای آن تحت تأثیر قرار گرفتهاند.
۳. بررسی امضای دیجیتال و اصالت نرمافزار
پیش از نصب نرمافزار یا بهروزرسانی، باید اصالت آن از طریق روشهای معتبر مانند بررسی امضای دیجیتال تأیید شود.
البته امضای معتبر بهتنهایی تضمین نمیکند که نرمافزار کاملاً سالم است؛ زیرا در برخی حملات، نسخه مخرب نیز ممکن است از مسیر انتشار معتبر عبور کند.
۴. محافظت از مخازن کد و CI/CD
زیرساخت توسعه نرمافزار باید با کنترل دسترسی مناسب، احراز هویت چندمرحلهای و ثبت رویدادهای امنیتی محافظت شود.
همچنین دسترسی به کلیدهای امضا، توکنها و اطلاعات محرمانه باید محدود و مدیریتشده باشد.
۵. بررسی وابستگیهای نرمافزاری
سازمانها و توسعهدهندگان باید وابستگیهای نرمافزاری را بهصورت منظم بررسی کنند.
استفاده از ابزارهای تحلیل ترکیب نرمافزار یا SCA میتواند به شناسایی کتابخانههای آسیبپذیر، قدیمی یا مشکوک کمک کند.
۶. محدودکردن سطح دسترسی
هر نرمافزار یا سرویس باید فقط به منابعی دسترسی داشته باشد که برای عملکرد خود به آنها نیاز دارد.
اگر یک ابزار مورد استفاده سازمان آلوده شود، محدودبودن دسترسی آن میتواند دامنه خسارت را کاهش دهد.
۷. پایش مداوم رفتار نرمافزارها
پس از نصب نرمافزار نیز باید رفتار آن بررسی شود. ایجاد ارتباطات غیرعادی، دسترسی غیرمنتظره به فایلها یا اجرای فرایندهای ناشناس میتواند نشانهای برای بررسی امنیتی باشد.
اگر به حمله زنجیره تأمین مشکوک شدیم، چه کنیم؟
در صورت مشاهده نشانههای مشکوک، اقدامات زیر میتوانند به مدیریت حادثه کمک کنند:
۱. نرمافزار یا مؤلفه مشکوک را شناسایی کنید.
۲. در صورت وجود شواهد کافی، ارتباط آن را با منابع حساس محدود کنید.
۳. نسخه نصبشده را با نسخه رسمی و اطلاعات منتشرشده توسط تأمینکننده مقایسه کنید.
۴. گزارشهای امنیتی، تغییرات فایلها و ارتباطات شبکه را بررسی کنید.
۵. در صورت تأیید آلودگی، سیستمهای تحت تأثیر را طبق برنامه پاسخگویی به حادثه پاکسازی کنید.
۶. اعتبارنامهها، کلیدها و توکنهایی را که احتمال افشای آنها وجود دارد، تعویض کنید.
۷. موضوع را به تأمینکننده و تیم امنیتی سازمان گزارش دهید.
جمعبندی
در امنیت سایبری، اعتماد به یک نرمافزار نباید به معنای اعتماد بدون بررسی باشد؛ زیرا امنیت هر سازمان تا حد زیادی به امنیت ابزارها و تأمینکنندگانی وابسته است که از آنها استفاده میکند.



